Bibliografie po rozdziałach. Indeks.

Spis treści 1. TOKSYKOLOGIA - RYS HISTORYCZNY 1.1. Od empirii do pierwszych eksperymentów 1.2. Kształtowanie nowoczesnej problematyki i metodyki 1.3. Społeczny kontekst toksykologii 1.4. Toksykologia a zbrodnie ludobójstwa 1.5. Z dziejów polskiej toksykologii 2. TOKSYKOLOGIA - ZAKRES DZIAŁANIA I KIERUNKI ROZWOJU 3. TRUCIZNY, ZATRUCIA I ICH PRZYCZYNY 3.1. Definicja trucizn 3.2 Dawki 3.3. Rodzaje zatruć 3.4. Przyczyny i struktura zatruć 4. CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA TOKSYCZNOŚĆ KSENOBIOTYKÓW 4.1. Budowa chemiczna i właściwości fizykochemiczne 4.1.1. Budowa chemiczna 4.1.2. Właściwości fizykochemiczne 4.2. Czynniki biologiczne 4.2.1. Przynależność gatunkowa 4.2.2. Płeć 4.2.3. Wiek 4.2.4. Stan zdrowia 4.2.5. Uwarunkowania genetyczne 4.2.6. Inne czynniki biologiczne mające wpływ na zatrucie 4.3. Czynniki środowiskowe 5. ABSORPCJA, DYSTRYBUCJA, BIOTRANSFORMACJA I WYDALANIE TRUCIZN 5.1. Wprowadzenie 5.2. Mechanizmy transportu przez błony komórkowe 5.3. Wchłanianie 5.3.1. Wchłanianie przez skórę 5.3.2. Wchłanianie przez układ oddechowy 5.3.3. Wchłanianie z przewodu pokarmowego 5.3.4. Inne drogi wchłaniania 5.4. Rozmieszczenie trucizn 5.4.1. Przenikanie przez bariery wewnątrzustrojowe 5.4.2. Wiązanie przez białka osocza 5.4.3. Wiązanie przez białka narządów 5.4.4. Kumulacja w tkance tłuszczowej 5.4.5. Kumulacja w tkance kostnej 5.5. Wydalanie trucizn 5.5.1. Wydalanie z moczem 5.5.2. Wydalanie z żółcią 5.5.3. Wydalanie z powietrzem 5.5.4. Wydalanie innymi drogami 5.6. Biotransformacja trucizn 5.6.1. Mikrosomalne reakcje oksydacyjno-redukcyjne 5.6.2. Pozamikrosomalne reakcje oksydacyjno-redukcyjne 5.6.3. Reakcje hydrolizy 5.6.4. Reakcja sprzęgania 5.6.5. Czynniki wpływające na biotransformację 5.6.6. Indukcja i inhibicja enzymów mikrosomalnych 5.7. Podstawy toksykokinetyki 6. INTERAKCJE KSENOBIOTYKÓW 6.1. Wprowadzenie 6.2. Rozważania teoretyczne i modele stosowane w ocenie interakcji ksenobiotyków 6.2.1. Jakościowe aspekty interakcji ksenobiotyków 6.2.2. Podstawy teoretyczne i modele ilościowe 6.3. Modele doświadczalne i kierunki badań działania łącznego ksenobiotyków 6.4. Mechanizmy odpowiedzialne za występowanie zjawiska interakcji (wybrane przykłady) 6.4.1. Udział systemu oksydaz funkcji mieszanej w procesie występowania interakcji 6.4.2. Utlenianie ksenobiotyków za pośrednictwem syntetazy prostaglandyny H (PHS) 6.4.3. Interakcje leków 6.4.4. Potencjacja hepato- i nefrotoksyczności indukowanej haloalkanami 6.4.5. Narażenie wieloskładnikowe w środowisku pracy 6.5. Podsumowanie 7. MECHANIZMY DZIAŁANIA TOKSYCZNEGO 7.1. Ksenobiotyk w sprawnie funkcjonującym organizmie 7.2. Znaczenie reaktywności substancji chemicznych w przebiegu zatrucia 7.3. Znaczenie procesów biotransformacji w przebiegu zatrucia 7.3.1. Stres oksydacyjny 7.4. Współzależność różnych procesów w powstawaniu efektu toksycznego 7.5. Interakcje z endogennymi cząsteczkami docelowymi 7.5.1. Interakcje z materiałem genetycznym 7.5.2. Haptenizacja białek 7.6. Zaburzenia w funkcjonowaniu komórek 7.6.1. Wpływ na procesy transkrypcji 7.6.2. Wpływ na procesy przekazywania sygnału 7.6.3. Modulacja stężenia cząsteczek sygnalizujących 7.7. Zaburzenia aktywności komórkowej 7.7.1. Zaburzenia aktywności komórek pobudzanych impulsami elektrycznymi 7.7.2. Zaburzenia aktywności pozostałych komórek 7.8. Toksyczne uszkodzenie czynności życiowych komórki 7.9. Niewydolność procesów naprawczych 8. TOKSYKOMETRIA 8.1. Cel badań 8.2. Kierunki badań 8.3. Zależność dawka-efekt i dawka-odpowiedź 8.4. Kryteria decydujące o podjęciu badań toksykometrycznych i ich zakresie 8.5. Zakres badań 8.6. Drogi narażenia 8.7. Zwierzęta doświadczalne 8.8. Badanie toksyczności doustnej 8.8.1. Badanie toksyczności ostrej 8.8.2. Zastosowanie metod in vitro do oceny toksyczności ostrej 8.8.3. Badanie toksyczności kumulacyjnej i wyznaczanie współczynnika kumulacji 8.8.4. Badanie toksyczności podostrej (test 28-dniowy) 8.8.5. Badanie toksyczności podprzewlekłej (test 90-dniowy) 8.8.6. Badanie toksyczności przewlekłej (test 2-letni) 8.9. Badanie toksyczności inhalacyjnej 8.9.1. Badanie toksyczności ostrej drogą inhalacyjną 8.9.2. Badanie toksyczności inhalacyjnej wywołanej powtarzanym dawkowaniem 8.10. Badanie toksyczności skórnej 8.10.1. Badanie ostrej toksyczności skórnej 8.10.2. Badanie toksyczności skórnej wywołanej powtarzanym dawkowaniem 8.10.3. Badanie ostrego, drażniącego/żrącego działania na skórę 8.10.4. Badanie ostrego działania drażniącego lub uszkadzającego oko 8.11. Badanie działania uczulającego 8.12. Ocena genotoksyczności 8.13. Badanie działania rakotwórczego 8.14. Badanie działania teratogennego 8.15. Badanie toksycznego wpływu na płodność, rozrodczość i potomstwo 8.16. Badanie opóźnionego działania neurotoksycznego 8.17. Opis i dokumentacja badań 8.18. Interpretacja i wykorzystanie wyników 9. ZATRUCIA LEKAMI 9.1. Przyczyny zatruć lekami 9.2. Czynniki wpływające na toksyczność leków 9.2.1. Wpływ wieku 9.2.2. Wpływ biorytmów 9.2.3. Czynniki genetyczne 9.2.4. Wpływ chorób towarzyszących 9.2.5. Wpływ zanieczyszczeń i produktów rozpadu leków 9.3. Reakcje alergiczne 9.4. Działanie odległe leków 9.4.1. Działanie rakotwórcze 9.4.2. Działanie teratogenne i embriotoksyczne 9.5. Leki ważne w zatruciach ostrych 9.5.1. Pochodne kwasu barbiturowego 9.5.2. Inne leki o działaniu nasennym i uspokajającym 9.5.3. Pochodne benzodiazepiny 9.5.4. Leki przeciwpadaczkowe 9.5.5. Pochodne fenotiazyny (trójpierścieniowe neuroleptyki pochodne fenotiazyny) 9.5.6. Leki przeciwdepresyjne 9.5.7. Leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne 9.5.8. Leki działające na układ krążenia 9.6. Inne leki 9.6.1. Leki przeciwnowotworowe 9.6.2. Witaminy 9.6.3. Leki pochodzenia roślinnego 9.6.4. Połączenia metali 9.6.5. Związki nieorganiczne 10. TOKSYCZNOŚĆ SUBSTANCJI UZALEŻNIAJĄCYCH 10.1. Pojęcia podstawowe i definicje 10.2. Naturalne pochodne opium i opioidy syntetyczne 10.2.1. Morfina i heroina 10.2.2. Kodeina 10.2.3. Metadon 10.2.4. Inne opioidy 10.3. Środki psychostymulujące 10.3.1. Amfetamina i metamfetamina 10.3.2. Efedryna 10.4. Substancje halucynogenne 10.4.1. Pochodne amfetaminy 10.4.2. Pochodne konopi indyjskich 10.4.3. Pochodne fenyloalkiloamin 10.4.4. LSD 10.5. Kokaina 10.6. Anestetyki dysocjacyjne 10.6.1. Ketamina 10.6.2. Kwas y-hydroksymasłowy 10.6.3. Fencyklidyna 10.7. Alkohol etylowy 10.8. Rozpuszczalniki organiczne 10.9. Steroidy anaboliczne 10.10. Działanie uzależniające wybranych leków 10.11. Wyroby tytoniowe 10.11.1. Informacje ogólne 10.11.2. Palenie tytoniu w Polsce i na świecie 10.11.3. Fizykochemiczne właściwości dymu tytoniowego 10.11.4. Losy składników dymu tytoniowego w organizmie 10.11.5. Palenie bierne 10.11.6. Efekty zdrowotne narażenia na dym tytoniowy w badaniach eksperymentalnych i testach in vitro 10.11.7. Choroby przyczynowo związane z aktywnym paleniem tytoniu u ludzi 10.11.8. Markery narażenia na dym tytoniowy 10.11.9. Regulacje prawne dotyczące zawartości substancji szkodliwych w papierosach 10.11.10.Interakcje dymu tytoniowego z lekami 10.12. Wpływ leków na zdolność do prowadzenia pojazdów 10.12.1. Charakterystyka wybranych grup leków w aspekcie ich wpływu na sprawność psychomotoryczną kierowcy 10.12.2. Regulacje prawne związane z prowadzeniem pojazdów mechanicznych pod wpływem leków 10.13. Regulacje prawne dotyczące substancji psychotropowych 11. TOKSYCZNOŚĆ METALI I PÓŁMETALI (METALOIDÓW) 11.1. Antymon 11.2. Arsen 11.3. Beryl 11.4. Chrom 11.5. Cyna 11.6. Cynk 11.7. Glin 11.8. Kadm 11.9. Mangan 11.10. Miedź 11.11. Nikiel 11.12. Ołów 11.13. Rtęć 11.14. Selen 11.15. Wanad 11.16. Żelazo 12. TOKSYCZNOŚĆ NIEMETALI I ICH ZWIĄZKÓW NIEORGANICZNYCH 12.1. Tlen 12.2. Ozon 12.3. Związki tlenu z węglem 12.3.1. Tlenek węgla 12.3.2. Ditlenek węgla 12.4. Związki cyjanowe 12.4.1. Cyjanowodór i cyjanki 12.4.2. Cyjanamid wapnia 12.5. Azot i jego związki 12.5.1. Azot 12.5.2. Tlenki azotu 12.5.3. Azotany(IH) i azotany(V) (azotyny i azotany) 12.5.4. Amoniak 12.6. Siarka i jej związki nieorganiczne 12.6.1. Siarka 12.6.2. Tlenki siarki 12.6.3. Kwas siarkowy i jego sole 12.6.4. Siarkowodór 12.7. Fluorowce 12.7.1. Fluor i jego związki 12.7.2. Chlor i jego związki 12.7.3. Brom i jego związki 12.7.4. Jod i jego związki 12.8. Fosfor i jego związki 12.8.1. Fosfor 12.8.2. Fosforowodór 12.9. Bor i jego związki 12.10. Substancje pylicotwórcze 12.10.1. Ditlenek krzemu 12.10.2. Talk 12.10.3. Azbest 12.10.4. Węgiel 13. TOKSYCZNOŚĆ ROZPUSZCZALNIKÓW 13.1. Alkohole alifatyczne 13.1.1. Alkohol metylowy 13.1.2. Alkohol etylowy 13.1.3. Alkohole propylowe 13.1.4. Alkohole butylowe 13.1.5. Alkohole amylowe 13.2. Glikole 13.2.1. Glikol etylenowy 13.2.2. Glikol propylenowy 13.3. Węglowodory aromatyczne i pochodne 13.3.1. Benzen 13.3.2. Toluen 13.3.3. Ksylen 13.3.4. Etylobenzen 13.3.5. Nitrobenzen 13.3.6. Anilina 13.4. Chlorowane węglowodory alifatyczne 13.4.1. Chloroform 13.4.2. Tetrachlorek węgla 13.4.3. Trichloroetylen 13.5. Ropa naftowa i produkty jej destylacji 13.6. Aceton 13.7. Cykloheksan 13.8. Dioksan 13.9. Disiarczek węgla 13.10. Eter etylowy 14. TOKSYKOLOGIA PESTYCYDÓW 14.1. Wprowadzenie 14.2. Zagrożenie dla ludzi i zwierząt 14.3. Zapobieganie zatruciom pestycydami i leczenie zatruć 14.4. Podział pestycydów 14.4.1. Podział pestycydów w zależności od kierunku zastosowania 14.4.2. Podział chemiczny pestycydów 14.4.3. Klasyfikacja toksykologiczna pestycydów 14.5. Toksykologia szczegółowa pestycydów 14.5.1. Insektycydy (środki owadobójcze) 14.5.2. Piretroidy syntetyczne 14.5.3. Herbicydy (środki chwastobójcze) 14.5.4. Fungicydy (środki grzybobójcze) 14.5.5. Pestycydy nowych grup chemicznych 15. TOKSYCZNOŚĆ TWORZYW SZTUCZNYCH 15.1. Problemy toksykologiczne związane z produkcją tworzyw sztucznych 15.2. Problemy toksykologiczne związane z zastosowaniem tworzyw sztucznych 15.3. Rozkład termiczny tworzyw sztucznych w aspekcie toksykologicznym 15.4. Recykling tworzyw polimerowych 15.5. Monomery i substancje pomocnicze 15.5.1. Chlorek winylu 15.5.2. Styren 15.5.3. Akrylonitryl 15.5.4. Metakrylan metylu 15.5.5. Diizocyjanian toluenu 15.5.6. Epichlorohydryna 15.5.7. Fenol 15.5.8. Ftalan di-2(etyloheksylu) 15.5.9. Trikrezylofosforan 16. BEZPIECZEŃSTWO WYROBÓW KOSMETYCZNYCH 16.1. Wymagania dla surowców kosmetycznych 16.2. Ocena toksykologiczna surowców kosmetycznych 16.3. Ocena bezpieczeństwa wyrobu gotowego 16.4. Charakterystyka wyrobu gotowego 17. PROBLEMY TOKSYKOLOGICZNE ZWIĄZANE Z ŻYWNOŚCIĄ 17.1. Substancje dodatkowe 17.2. Zanieczyszczenia 17.2.1. Metale 17.2.2. Mikotoksyny 17.2.3. Azotany(V) i azotany(III) 17.2.4. Aminy 17.2.5. Chloropropanole 17.3. Ocena toksykologiczna substancji dodatkowych i zanieczyszczeń 17.4. Ocena ryzyka 17.5. System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznych Produktach Żywnościowych i Środkach Żywienia Zwierząt (Rapid Alert System for Food and Feed - RASFF) 17.6. Żywność genetycznie zmodyfikowana 18. TOKSYKOLOGIA ŚRODOWISKOWA 18.1. Podstawowe pojęcia 18.2. Skażenie środowiska naturalnego 18.3. Chemiczne zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego 18.3.1. Chemiczne zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach mieszkalnych 18.4. Chemiczne zanieczyszczenia wód 18.5. Chemiczne zanieczyszczenia gleby 18.6. Szacowanie ryzyka zdrowotnego w warunkach narażenia środowiskowego na substancje chemiczne 19. TOKSYKOLOGIA PRZEMYSŁOWA 19.1. Wprowadzenie 19.2. Ocena toksyczności substancji przemysłowych 19.3. Nadzór nad stanem zdrowia załóg robotniczych 19.4. Ocena narażenia na substancje zawarte w powietrzu 19.4.1. Najwyższe Dopuszczalne Stężenia (NDS) 19.4.2. Merytoryczne podstawy ustalania Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń: substancje o działaniu progowym 19.5. Ocena narażenia na substancje rakotwórcze 19.5.1. Identyfikacja kancerogenów chemicznych 19.5.2. Ocena potencjału rakotwórczego kancerogenów 19.6. Ocena narażenia na mieszaniny substancji 19.7. Metodyka analiz powietrza 19.7.1. Pobieranie próbek powietrza 19.7.2. Analiza laboratoryjna pobranych próbek powietrza 19.8. Biomarkery 19.8.1. Biomarkery ekspozycji 19.8.2. Biomarkery efektu 19.8.3. Biomarkery wrażliwości 19.8.4. Praktyczne zastosowania biomarkerów 19.9. Choroby zawodowe 19.10. Ocena ryzyka zdrowotnego wywołanego działaniem substancji chemicznych 20. TOKSYKOLOGIA SĄDOWA 20.1. Rola toksykologii sądowej w interdyscyplinarnej strukturze badań medycyny sądowej 20.2. Aktualna struktura zatruć - współczesne toksykomanie, podział zatruć notowanych w kazuistyce 20.3. Badania pośmiertne w przypadku śmierci gwałtownej - specyfika oględzin, sekcji zwłok i ekshumacji. Sposób zabezpieczania i przechowywania materiału biologicznego oraz dowodów rzeczowych do badań toksykologiczno-sądowych 20.4. Diagnostyka śmierci z zatrucia - badania pośmiertne, zabezpieczenie materiału do badań chemiczno-toksykologicznych 20.5. Wykładniki patomorfologiczne zatruć i ich znaczenie diagnostyczne w ocenie toksykologiczno-sądowej (ex post) 20.6. Tanatochemia - wykładniki autolizy i gnicia, ich znaczenie w diagnostyce chemicznej zatruć 20.7. Toksykologia stosowana i jej wykorzystanie w interpretacji przypadków zgonów z udziałem ksenobiotyków 20.7.1. Alkohol etylowy jako najczęściej notowany ksenobiotyk w kazuistyce zatruć śmiertelnych w medycynie sądowej 20.8. Ocena toksykologiczna analitycznych metod badawczych stosowanych w rutynowej diagnostyce zatruć 20.8.1. Rola nowoczesnej analizy toksykologicznej w diagnostyce zatruć 20.8.2. Wyniki badań diagnostycznych a uwarunkowania interpretacyjne 20.8.3. Homogeniczne metody analityczne stosowane w diagnostyce zatruć 20.8.4. Metody heterogeniczne potwierdzające skriningowe wyniki badań immunochemicznych 21. TRUCIZNY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO 21.1. Gady 21.2. Płazy 21.2.1. Żaby 21.2.2. Salamandry 21.3. Owady 21.3.1. Pszczoły miodne 21.3.2. Osy, trzmiele, szerszenie 21.3.3. Mrówki i komary 21.4. Pajęczaki 21.4.1. Pająki 21.4.2. Skorpiony 21.5. Ryby 22. SUBSTANCJE TOKSYCZNE POCHODZENIA ROŚLINNEGO 22.1. Rośliny toksyczne 22.2. Biogeneza roślinnych substancji toksycznych 22.3. Podział substancji toksycznych na grupy 22.3.1. Oleje 22.3.2. Olejki eteryczne 22.3.3. Glikozydy 22.3.4. Alkaloidy 22.3.5. Roślinne substancje toksyczne zaliczane do innych grup chemicznych 23. SZKODLIWE DZIAŁANIE PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO 23.1. Źródła i rodzaje promieniowania jonizującego 23.1.1. Źródła promieniowania jonizującego 23.2. Oddziaływanie promieniowania jonizującego z materią 23.2.1. Oddziaływanie promieniowania jonizującego na żywą tkankę 23.3. Dawki promieniowania, metody ich określania i jednostki stosowane w ochronie radiologicznej 23.3.1. Metody pomiaru 23.4. Następstwa zdrowotne ekspozycji na promieniowanie jonizujące 23.4.1. Skutki stochastyczne 23.4.2. Skutki deterministyczne 23.4.3. Niszczenie komórek i krzywe przeżywalności in vitro 23.5. Rodzaje ekspozycji na promieniowanie jonizujące i ich nadzorowanie w świetle zaleceń ICRP 24. BOJOWE ŚRODKI TRUJĄCE 24.1. Charakterystyka najważniejszych bojowych środków trujących o działaniu śmiertelnym 24.1.1. Paralityczno-drgawkowe środki trujące 24.1.2. Parzące środki trujące 24.2. Charakterystyka najważniejszych środków obezwładniających 24.3. Charakterystyka najważniejszych środków nękających 25. BEZPIECZEŃSTWO CHEMICZNE - PODSTAWOWE ZASADY 25.1. Wprowadzenie 25.2. Podstawowe zasady bezpieczeństwa chemicznego 25.3. Współczesny system wprowadzania substancji chemicznej do obrotu 25.4. Polskie i wspólnotowe przepisy prawne w dziedzinie bezpieczeństwa chemicznego 25.5. Międzynarodowa współpraca w dziedzinie bezpieczeństwa chemicznego 25.6. Badania substancji i preparatów chemicznych przed ich wprowadzeniem do obrotu 25.7. Nowa strategia Unii Europejskiej wobec chemikaliów 26. PIERWSZA POMOC W OSTRYCH ZATRUCIACH 26.1. Nagłe zatrzymanie czynności serca i resuscytacja krążenia i oddychania 26.2. Zasady leczenia ostrych zatruć 26.2.1. Leczenie objawowe 26.2.2. Intensywna opieka 26.2.3. Intensywna terapia 26.2.4. Leczenie przyczynowe 26.3. Odtrutki 26.3.1. Związki chelatujące 26.3.2. Odtrutki, które powodują przemianę trucizny w związki rozpuszczalne 26.3.3. Reaktywatory 26.3.4. Związki redukujące 26.3.5. Odtrutki witaminowe 26.3.6. Odtrutki blokujące przemianę metaboliczną trucizn 26.3.7. Odtrutki zmieniające szlak metaboliczny 26.3.8. Odtrutki działające przez blokowanie receptorów 26.3.9. Inne, najczęściej stosowane odtrutki 26.3.10. Odtrutki nieswoiste SKRÓTY I AKRONIMY 27. GLOSARIUSZ 28. ZAŁĄCZNIKI SKOROWIDZ.