Zawiera: Żywienie. 1. Trawienie i przemiana materii – Ewa Furstenberg, Jadwiga Hamutka. 1.1. Metabolizm – wprowadzenie. 1.2. Układ pokarmowy – budowa, funkcje, regulacja działania. 1.3. Trawienie i wchłanianie składników pokarmowych. 2. Reakcja organizmu na wysiłek fizyczny – Hubert Krzysztofiak, Andrzej Ziemba. 2.1. Skurcz mięśni. 2.2. Przemiany energetyczne. 2.3. Morfologiczne i metaboliczne cechy włókien mięśniowych. 2.4. Pobieranie tlenu w trakcie wysiłku. 2.5. Regulacja pracy serca i układu krążenia podczas wysiłku. 2.6. Podsumowanie. 3. Adaptacja do wysiłku fizycznego i metody oceny wydolności fizycznej – Hubert Krzysztofiak, Andrzej Ziemba. 3.1. Przystosowanie do wysiłku fizycznego. 3.2. Adaptacja układu krążenia do wysiłku. 3.3. Zmiany metabolizmu energetycznego pod wpływem regularnych wysiłków. 3.4. Granice przystosowania. 3.5. Testy wysiłkowe. 3.6. Pomiar wskaźników wydolności fizycznej. 3.7. Pobieranie tlenu w czasie wysiłku testowego i VO₂max. 3.8. Zmiany stężenia mleczanu we krwi w czasie wysiłku. 3.9. Metody wyznaczania obciążenia progowego. 3.10. Podsumowanie. 4. Biochemia wysiłku fizycznego – Tomasz Podgórski. 4.1. Metabolizm substratów energetycznych (systemy energetyczne związane z wysiłkiem). 4.2. Skurcz mięśnia. 5. Bilans energetyczny – Barbara Frączek, Maria Gacek. 5.1. Podstawy bilansu energetycznego. 5.2. Zapotrzebowanie na energię. 5.3. Wartość energetyczna produktów i potraw. 5.4. Bilans energetyczny w sporcie. 5.5. Podsumowanie. 6. Planowanie aktywności fizycznej dla osób klinicznie zdrowych – Anna Jegier. 6.1. Korzyści regularnej aktywności fizycznej. 6.2. Podstawy kwalifikacji do regularnej aktywności fizycznej. 7. Budowa i skład ciała człowieka – Jadwiga Charzewska, Anna Kopiczko. 7.1. Koncepcja składu ciała człowieka. 7.2. Przegląd metod stosowanych w ocenie składu ciała. 8. Żywienie, wysiłek fizyczny i geny – Marek Sawczuk, Paweł Cieśzczyk, Agnieszka Maciejewska-Skendo. 8.1. Wprowadzenie. 8.2. Struktura i funkcja mięśni szkieletowych. 8.3. Pułap tlenowy (VO₂max). 8.4. Zdolność organizmu do detoksykacji i radzenia sobie ze stresem oksydacyjnym. 8.5. Zakres i intensywność reakcji zapalnej uruchamianej w odpowiedzi na wysiłek. 8.6. Prawdopodobieństwo pojawienia się uszkodzeń układu ruchu. 8.7. Dopasowanie sposobu odżywiania do potrzeb organizmu oraz utrzymanie optymalnej masy ciała. 8.8. Nietolerancje pokarmowe. 8.9. Podsumowanie. 9. Makroskładniki pokarmowe – białko – Dariusz Włodarek. 9.1. Białko jako składnik pokarmowy. 9.2. Źródła białka o wysokiej wartości odżywczej. 9.3. Zapotrzebowanie na białko osób aktywnych fizycznie. 9.4. Zawartość białka w diecie – konsekwencje zdrowotne. 9.5. Podsumowanie. 10. Makroskładniki pokarmowe – węglowodany – Andrzej Ziemba, Izabela Grabowska. 10.1. Budowa i rodzaje węglowodanów. 10.2. Wykorzystanie węglowodanów. 10.3. Przemiany glukozy w organizmie. 10.4. Wykorzystanie energii. 10.5. Strategie żywieniowe. 11. Makroskładniki pokarmowe – tłuszcze – Juliusz Przysławski. 11.1. Wprowadzenie. 11.2. Kwasy tłuszczowe – charakterystyka ogólna. 11.3. Kwasy tłuszczowe nasycone. 11.4. Kwasy tłuszczowe jednonienasycone. 11.5. Kwasy tłuszczowe wielonienasycone. 11.6. Znaczenie tłuszczów w żywieniu człowieka – zapotrzebowanie. 11.7. Tłuszcze pokarmowe – źródła. 11.8. Podsumowanie. 12. Wartość odżywcza produktów spożywczych – Mirosław Pysz. 12.1. Wartość odżywcza produktów spożywczych – polskie zalecenia żywieniowe. 12.2. Zalecenia żywieniowe ekspertów Uniwersytetu Harvarda. 12.3. Szwajcarska Piramida Żywienia dla sportowców. 12.4. Podsumowanie. 13. Witaminy w żywieniu osób aktywnych fizycznie – Beata Przygodа. 13.1. Tiamina. 13.2. Ryboflawina. 13.3. Niacyna. 13.4. Kwas pantotenowy. 13.5. Biotyna. 13.6. Witamina B₆. 13.7. Foliany. 13.8. Witamina B₁₂. 13.9. Witamina C. 13.10. Witamina A. 13.11. Witamina D. 13.12. Witamina E. 13.13. Witamina K. 13.14. Podsumowanie. 14. Składniki mineralne w żywieniu osób aktywnych fizycznie – Małgorzata Schlegel-Zawadzka. 14.1. Wprowadzenie. 14.2. Normy żywienia. 14.3. Znaczenie makro- i mikro pierwiastków w organizmie. 14.4. Udział składników mineralnych w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej. 14.5. Biodostępność składników mineralnych. 14.6. Źródła pokarmowe składników mineralnych. 15. Woda i elektrolity podczas wysiłku fizycznego – Tomasz Mikulski. 15.1. Wprowadzenie. 15.2. Podstawy – zapotrzebowanie na płyny. 15.3. Profilaktyka odwodnienia, czyli właściwe nawadnianie w każdej sytuacji. 15.4. Kontrola nawodnienia. 15.5. Konsekwencje niewłaściwego nawodnienia. 15.6. Sytuacje szczególne. 15.7. Podawanie płynów drogą dożylną. 15.8. Sportowcy kategorii masters. 16. Wpływ diety na równowagę kwasowo-zasadową organizmu – Kazimierz Chłonowski. 16.1. Znaczenie równowagi kwasowo-zasadowej. 16.2. Badanie równowagi kwasowo-zasadowej. 16.3. Źródła kwasów i zasad w organizmie. 16.4. Dieta zakwaszająca, dieta alkalizująca. 16.5. Neutralizacja zakwaszającej diety; Żywienie, wysiłek fizyczny i układ odpornościowy – Agnieszka Zembroń-Łacny, Joanna Orysiak. 17.1. Wprowadzenie. 17.2. Żywienie immunomodulujące w sporcie. 17.3. Podsumowanie. 18. Wolne rodniki w wysiłku fizycznym – Agnieszka Zembroń-Łacny. 18.1. Wprowadzenie. 18.2. Wolne rodniki i adaptacja do wysiłku fizycznego. 18.3. Wolne rodniki i antyoksydanty. 18.4. Podsumowanie. 19. Zaburzenia przewodu pokarmowego u osób aktywnych fizycznie i sportowców – Wojciech Marlicz, Igor Łoniewski. 19.1. Wprowadzenie. 19.2. Oś mózg–jelito. 19.3. Zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego. 19.4. Podsumowanie. 19.5. Zalecenia. 20. Mikrobiota jelitowa a wysiłek fizyczny – Igor Łoniewski, Wojciech Marlicz. 20.1. Wprowadzenie. 20.2. Mikrobiota przewodu pokarmowego. 20.3. Dysbioza. 20.4. Wysiłek fizyczny a mikrobiota. 20.5. Modyfikacja mikrobioty – dieta, pre- i probiotyki. 21. Alergia na pokarmy i nietolerancje pokarmowe – Zbigniew Bartuzi. 21.1. Wprowadzenie. 21.2. Definicje i klasyfikacja. 21.3. Epidemiologia. 21.4. Patogeneza alergii na pokarmy. 21.5. Alergeny. 21.6. Reakcja alergiczna. 21.7. Diagnostyka. 21.8. Leczenie. 21.9. Patogeneza nietolerancji pokarmowych. 21.10. Diagnostyka i leczenie. 22. Zaburzenia odżywiania – Maria Gacek, Daria Domańska-Senderowska. 22.1. Wprowadzenie. 22.2. Specyficzne zaburzenia odżywiania. 22.3. Wybrane niespecyficzne zaburzenia odżywiania. 22.4. Zaburzenia odżywiania w sporcie. 22.5. Dietoterapia w zaburzeniach odżywiania. 22.6. Podsumowanie. 23. Alkohol a sport – Maria Gacek. 23.1. Wprowadzenie. 23.2. Zdrowotne konsekwencje nadużywania napojów alkoholowych. 23.3. Patofizjologiczne właściwości alkoholu a sport. 23.4. Neurotoksyczne właściwości alkoholu. 23.5. Alkohol a wydolność fizyczna. 23.6. Podsumowanie. Dietetyka. 24. Zalecenia żywieniowe dla osób aktywnych fizycznie – Barbara Frączek. 24.1. Specyfika żywienia sportowców. 24.2. Jakościowe zalecenia żywieniowe. 24.3. Ilościowe rekomendacje żywieniowe. 24.4. Aktualne trendy i kontrowersje. 25. Przygotowanie do wysiłku – Florentyna Tyrała, Aleksandra Pięta, Barbara Frączek. 25.1. Rola makroskładników spożywanych przed wysiłkiem w zapewnieniu dostępności energii w czasie jego trwania. 25.2. Węglowodany najważniejszym składnikiem pokarmowym w posiłku przed wysiłkiem. 25.3. Cechy posiłku przedtreningowego. 25.4. Przekąski przed treningiem. 25.5. Co należy jeść podczas ćwiczeń, treningów i zawodów? 25.6. Strategie żywieniowe a wspomaganie wysiłku. 26. Regeneracja powysiłkowa – Anna Książek, Aleksandra Zagrodna, Małgorzata Słowińska-Lisowska. 26.1. Strategia żywieniowa w okresie powysiłkowym. 26.2. Węglowodany a regeneracja powysiłkowa. 26.3. Białko a regeneracja powysiłkowa. 26.4. Nawadnianie a regeneracja powysiłkowa. 26.5. Posiłki usprawniające regenerację powysiłkową. 27. Strategie żywieniowe wpływające na masę i skład ciała – redukcja masy ciała – Barbara Frączek. 27.1. Metodyka planowania diety redukcyjnej. 27.2. Diety alternatywne w redukcji masy ciała. 27.3. Wybrane mechanizmy regulowania metabolizmu tkanki tłuszczowej. 27.4. Wpływ diety i wysiłku fizycznego na utratę tkanki tłuszczowej. 27.5. Przykładowe jadłospisy diety redukcyjnej. 28. Strategie żywieniowe wpływające na masę i skład ciała – zwiększanie masy mięśniowej – Krzysztof Durlec-Michalski. 28.1. Wprowadzenie. 28.2. Molekularne mechanizmy oddziałujące na wzrost hipertrofii i siły mięśniowej. 28.3. Bilans i wydatkowanie energii a rozwój masy, siły i wytrzymałości mięśniowej. 28.4. Makroskładniki diety w stymulacji masy, siły, mocy i wytrzymałości siłowej. 28.5. Strategia dietetyczna dla kulturysty lub zawodnika trenującego sporty siłowe w okresie treningowym ukierunkowanym na zwiększenie hipertrofii i siły mięśniowej. 29. Żywienie dzieci i młodzieży uprawiającej sport – Barbara Frączek, Maria Gacek. 29.1. Wprowadzenie. 29.2. Potrzeby energetyczne. 29.3. Węglowodany podstawowym źródłem energii. 29.4. Białka i tłuszcze w diecie dzieci i młodzieży. 29.5. Żywienie okołowysiłkowe i strategia nawadniania organizmu. 29.6. Żywienie w okresie regeneracji powysiłkowej. 29.7. Rozważne stosowanie suplementacji diety. 29.8. Podsumowanie. 30. Kobieta sportowiec: czy kobiety uprawiające sport wyczynowo mają specjalne wymagania żywieniowe? – Jadwiga Malczewska-Lenarczyk. 30.1. Wprowadzenie. 30.2. Problem niedokrwistości i niedoboru żelaza wśród kobiet uprawiających sport wyczynowo. 30.3. Niedostateczna dostępność energii u kobiet uprawiających sport wyczynowo (triada sportsmenek). 30.4. Podsumowanie. 31. Sportowiec z cukrzycą – Andrzej Gawrecki, Dora Zozulińska-Ziółkiewicz. 31.1. Czy osoba z cukrzycą może uprawiać sport? 31.2. Dieta i insulinoterapia u chorych na cukrzycę uprawiających sport. 32. Sportowiec wegetarianin – Damian Parol. 32.1. Wprowadzenie. 32.2. Definicja diet wegetariańskich. 32.3. Zapotrzebowanie energetyczne. 32.4. Podsumowanie. 33. Dieta w profilaktyce i leczeniu chorób przewlekłych – Magdalena Makarewicz-Wujec, Małgorzata Kozłowska-Wojciechowska. 33.1. Wprowadzenie. 33.2. Dieta w cukrzycy. 33.3. Dieta w nadciśnieniu tętniczym. 33.4. Dieta w osteoporozie. 33.5. Dieta w astmie oskrzelowej. 34. Dieta w profilaktyce i leczeniu zaburzeń lipidowych – Daniel Śliż, Damian Parol, Artur Mamcarz. 34.1. Wprowadzenie. 34.2. Podział zaburzeń lipidowych. 34.3. Wybrane elementy diety w zaburzeniach lipidowych. 35. Dieta w profilaktyce i leczeniu hiperurykemii u sportowców – Marcin Weitnicki, Damian Parol, Artur Mamcarz. 35.1. Definicja hiperurykemii i dny moczanowej. 35.2. Etiologia hiperurykemii i dny moczanowej. 35.3. Dieta w hiperurykemii. 35.4. Podsumowanie. 36. Dieta w profilaktyce i leczeniu niedoboru żelaza u sportowców – Jarosław Kłyszyński, Barbara Frączek. 36.1. Wprowadzenie. 36.2. Zasoby i metabolizm żelaza w organizmie. 36.3. Biodostępność żelaza. 36.4. Źródła żelaza w produktach spożywczych. 36.5. Zapotrzebowanie na żelazo. 36.6. Żywieniowe leczenie niedoboru żelaza. 36.7. Przykładowe jadłospisy. 37. Wybrane diety alternatywne i koncepcje żywieniowe – Ewa Stachowska, Joanna Palma, Maria Gacek, Barbara Frączek. 37.1. Wprowadzenie. 37.2. Dieta ketogeniczna. 37.3. Dieta intermittent fasting. 37.4. Dieta paleolityczna. 37.5. Dieta wysokobiałkowa. 37.6. Dieta wysokowęglowodanowa. 37.7. Dieta bezglutenowa. 38. Poradnictwo dietetyczne oparte na dowodach naukowych – Małgorzata Kozłowska-Wojciechowska. 38.1. Definicje diety i dietetyki. 38.2. Podsumowanie. 39. Psychologia odżywiania – ograniczenia w procesie redukcji masy ciała – Izabella Bednarczyk-Bochenek. 39.1. Nadmiarowe kilogramy – problem wieloaspektowy. 39.2. Kontrolowane czy automatyczne – o specyfice zachowań żywieniowych. 39.3. Zmiana zachowań żywieniowych – proces rozłożony w czasie. 39.4. Strategie środowiskowe: sprzymierzeniec czy pułapka. 39.5. Podsumowanie. 19. Suplementy diety. 40. Suplementy diety w sporcie – Jarosław Kłyszyński, Łukasz Jaśkiewicz, Urszula Słow, Igor Łoniewski, Hubert Krzysztofiak. 40.1. Wprowadzenie. 40.2. Klasyfikacje suplementów diety. 40.3. Kryteria oceny skuteczności w sporcie. 40.4. Suplementy diety potencjalnie skuteczne w sporcie. 40.5. Suplementy diety stosowane ze wskazań lekarskich. 41. Suplementacja i żywienie a doping – Andrzej Pokrywka, Piotr Tomaszewski. 41.1. Suplementy i odżywki zanieczyszczone lub zafałszowane środkami dopingującymi. 41.2. Lista substancji i metod zabronionych w sporcie. 41.3. Odpowiedzialność za złamanie reguł antydopingowych. 41.4. Minimalizowanie ryzyka pozytywnych wyników badań antydopingowych. 41.5. Żywność jako potencjalne źródło pozytywnego wyniku badań antydopingowych. 41.6. Wlew dożylny – kroplówka witaminowa. 41.7. Podsumowanie. 20.Praktyczne aspekty dietetyki. 42. Metody pomiaru dobowego i treningowego wydatku energetycznego – Andrzej Klimik, Barbara Frączek, Andrzej Grzełak. 42.1. Metody pomiaru wydatku energetycznego. 42.2. Analiza porównawcza metod pomiaru wydatku energetycznego. 43. Kalorymetria pośrednia w ocenie metabolizmu energetycznego – Marta Bazańska, Hubert Krzysztofiak. 43.1. Kalorymetria pośrednia. 43.2. Podstawowa i spoczynkowa przemiana materii. 43.3. Analiza wysiłkowego metabolizmu energetycznego. 44. Metody oceny sposobu żywienia – Anna Gronowska-Senger. 44.1. Wprowadzenie. 44.2. Charakterystyka i opis metod oceny sposobu żywienia. 45. Metody oceny stanu odżywienia – Jadwiga Charzewska, Natalia Bieńkiewicz. 45.1. Zdefiniowanie stanu odżywienia. 45.2. Cele oraz sposoby oceny stanu odżywienia. 45.3. Metody oceny – charakterystyka. 46. Monitoring medyczny sportowca – Jarosław Krzywański, Hubert Krzysztofiak, Danuta Gajewska. 46.1. Wprowadzenie. 46.2. Ocena stanu zdrowia sportowców. 46.3. Badania morfologiczne krwi. 46.4. Badania biochemiczne krwi. 46.5. Ocena gospodarki żelazem. 46.6. Ocena zaopatrzenia w witaminy. 46.7. Wskaźniki uszkodzenia mięśni. 46.8. Związki azotowe. 46.9. Badanie stężenia mleczanu we krwi. 46.10. Zmęczenie i przetrenowanie. 46.11. Dietetyka sportowa a badania laboratoryjne. 47. Poradnictwo żywieniowe – rola dietetyka sportowego – Barbara Frączek. 47.1. Założenia do opracowania diety dla osób aktywnych fizycznie. 47.2. Zastosowanie programów żywieniowych. 47.3. Monitoring żywieniowy. 48. Dieta osób aktywnych – Barbara Frączek, Maria Gacek, Dariusz Kurach, Aleksandra Pięta, Florentyna Tyrała, Paulina Mazur-Kurach. 48.1. Skład posiłków i receptury potraw w diecie o wartości energetycznej 2200 kcal. 48.2. Skład posiłków i receptury potraw w diecie o wartości energetycznej 2600 kcal. 48.3. Skład posiłków i receptury potraw w diecie o wartości energetycznej 3100, 3200 i 3300 kcal. 48.4. Wartość odżywcza diet o wartości energetycznej 2200, 2600, 3100, 3200 i 3300 kcal. 49. Żywienie w różnych dyscyplinach sportowych – Aleksandra Pięta, Urszula Słom, Estera Nowacka-Polańczyk, Wojciech Zep, Daria Domańska-Senderowska, Marek Siderek, Florentyna Tyrała, Barbara Frączek. 49.1. Żywienie w sportach indywidualnych. 49.2. Żywienie w sportach drużynowych. 50. Żywienie w rekreacyjnej aktywności fizycznej – Aleksandra Pięta, Jagoda Pochowska, Barbara Frączek. 50.1. Trening siłowy. 50.2. Pilates. 50.3. Fitness. 50.4. Trening siłowy. 50.5. Biegi długodystansowe. 51. Fakty i mity w dietetyce – Danuta Gajewska. 51.1. Węglowodany – dobre czy złe? 51.2. Czy żywność ekologiczna ma wyższą wartość odżywczą? 51.3. Czy sól morska jest lepsza niż sól kuchenna? 51.4. Czy cukier brązowy jest zdrowszy niż cukier biały? 51.5. Czy zbilansowana dieta musi składać się z pięciu posiłków? 51.6. Czy podjadanie pomiędzy posiłkami jest niezdrowe? 51.7. Czy białko pełnowartościowe to tylko mięso? 51.8. Czy burak ćwikłowy to „superfood”? 51.9. Czy cynamon leczy cukrzycę? 51.10. Dlaczego olej kokosowy? 51.11. Najzdrowsze diety świata. 51.12. Czy istnieje terapeutyczna dawka alkoholu? 51.13. Czy dieta bezglutenowa to panaceum na wszystkie choroby? 51.14. Dlaczego warto jeść kiwi? 51.15. Czy czarnuszka siewna leczy wszystko?; Skorowidz.